Аляска 1976 онд үндсэн хуулиараа баялгийн сан байгуулж, 1982 оноос сангийн өгөөжөөс иргэн бүрт жил бүр бэлэн мөнгө олгодог. Монголын Хадгаламжийн сантай хамгийн төстэй загвар бөгөөд түүний давуу ба сул тал аль аль нь Монголд шууд хамаатай.
Гол баримтууд
| Бүлэг | Аляска юу хийдэг вэ |
|---|---|
| 1. Хууль | Сан нь мужийн үндсэн хуулиар (IX зүйлийн 15) байгуулагдсан; ашигт малтмалын түрээс, роялтийн 25%-ийг санд оруулдаг (Аляскийн хууль тогтоох байгууллага) |
| 6. Сан | 85 тэрбум ам.доллараас дээш, АНУ-ын хамгийн том баялгийн сан (BusinessWire) |
| 6. Зарцуулалтын дүрэм | Жил бүр сангийн сүүлийн 5 жилийн дундаж зах зээлийн үнийн 5%-ийг (POMV) татна (BusinessWire) |
| 7. Иргэний ногдол ашиг | 2026 онд нэг хүнд 1,200 ам.доллар (1,000 ногдол ашиг + 200 эрчим хүчний тусламж), 10-р сарын 1-нээс данс руу (Alaska Beacon, Cronista) |
| 7. Сул тал | 2017 оноос ногдол ашгийн хэмжээг хууль тогтоогчид жил бүр маргаж тогтоох болсон; сангийн өгөөж одоо муж улсын үйл ажиллагааны 50–60%-ийг санхүүжүүлдэг (ADN, Juneau Empire) |
| 7. Улс төржилт | 2020 оноос сонгуулийн жилүүдэд ногдол ашиг сонгуульгүй жилээс их байсан (Juneau Empire) |
Монголд хуулбарлаж болох зүйл
- Сангийн эх үүсвэрийг (роялтийн тогтмол хувь) үндсэн хууль эсвэл хуулиар баталгаажуулах.
- Зарцуулалтыг 5 жилийн дундаж хөрөнгийн тогтмол хувиар тооцох: зах зээлийн нэг жилийн хэлбэлзэл иргэний ашгийг огцом өөрчлөхгүй.
- Иргэний ногдол ашгийн томьёог хуульд тусгаж, жил бүрийн төсвийн хэлэлцүүлгээс гаргах.
Шууд шилжихгүй зүйл
- Бэлэн мөнгө нь сонгуулийн хэрэгсэл болох эрсдэлтэй; Монголд Хүний хөгжил сангийн бэлэн мөнгөний тараалтын туршлага байгаа тул орон сууц, боловсрол, эрүүл мэндэд зориулсан өнөөгийн чиглэлийг хадгалах нь зүйтэй.
- Аляска хүн амын тоо цөөн, сан нь том; Монголд нэг иргэнд ногдох хуримтлал одоогоор бага тул эхний шатанд хуримтлал хийх нь бэлэн мөнгөнөөс илүү үр дүнтэй.
Энэ профайл Баялгийг ард түмэнд тайлангийн хэсэг бөгөөд 12 бүлгийн загварын 6, 7-р бүлэгт төвлөрсөн. Бусад бүлгийн судалгаа үргэлжилж байна.