Ботсвана уурхайнуудаа үндэсчилээгүй, харин De Beers-тэй 50:50 хамтарсан компани (Debswana) байгуулж, ашгаа татвар, ногдол ашиг, роялтиар дамжуулан хуваалцдаг. Гэвч 2024 оноос алмазын уналтаар эдийн засаг хоёр жил дараалан агшсан нь нэг түүхий эдээс хамааралтай байхын эрсдэлийг харууллаа.
Гол баримтууд
| Бүлэг | Ботсвана юу хийдэг вэ |
|---|---|
| 3. Хамтарсан компани | Debswana нь Жваненг, Орапа, Летлхакане, Дамтшаа уурхайг ажиллуулдаг, засгийн газар ба De Beers тус бүр 50% (Jewellery News) |
| 4. Гэрээг дахин хэлэлцэх | 2025 оны 2-р сард байгуулсан шинэ гэрээгээр төрийн Okavango Diamond Company-д ногдох бүтээгдэхүүн 30%-иас эхэлж 10 жилийн дотор 50% хүрнэ (өмнө нь 25%); тусгай зөвшөөрлийг 2054 он хүртэл сунгасан (IDEX, Jewellery News) |
| 8. Төрөлжүүлэх сан | De Beers "Хөгжлийн төлөөх алмаз" санд эхлээд 75 сая ам.доллар, 10 жилд нийт 750 сая хүртэл оруулна (Jewellery News) |
| 6. Төсвийн дүрэм | Тогтвортой төсвийн индекс (SBI, 1994 оноос): эрүүл мэнд, боловсролоос бусад урсгал зардлыг зөвхөн уул уурхайн бус орлогоор санхүүжүүлэх; эрдэс баялгийн орлогыг хөрөнгө оруулалтад зарцуулах (CCSI, Daily News) |
| 6. Хуримтлал | NDP 11 төлөвлөгөөгөөр эрдэс баялгийн орлогын 40%-ийг хойч үедээ хуримтлуулах, 60%-ийг хөгжлийн хөрөнгө оруулалтад зарцуулах дүрэм санал болгосон (WAVES) |
| Уналт (2024–2026) | Эдийн засаг 2024 онд 3% агшсан (IMF); 2025–26 оны эрдсийн орлого 10.3 тэрбум пула буюу түүхэн дунджийн хагасаас бага (Your Botswana); засгийн газрын өр хуулийн 40%-ийн хязгаараас давахаар төсөөлөгдсөн (BusinessDay) |
Монголд хуулбарлаж болох зүйл
- Төр уурхайг өөрөө ажиллуулахын оронд хувийн туршлагатай түнштэй тэнцүү хувьтай хамтарсан компани байгуулах, мэргэжлийн менежментийг түнш хариуцах.
- Хувь эзэмшлээс гадна борлуулалтын эрхийг хэлэлцээрийн сэдэв болгох: Монгол зэс, нүүрсний баяжмалын тодорхой хувийг өөрөө худалдах эрх.
- Гэрээг сунгахдаа компаниас төрөлжүүлэх санд тогтмол хувь нэмэр шаардах.
- Урсгал зардлыг уул уурхайн бус орлогоор санхүүжүүлэх SBI-тэй төстэй дүрэм.
Шууд шилжихгүй зүйл
- Ботсвана 50 жилийн турш нэг түнштэй тогтвортой харилцаатай байсан; Монголын гадаадын хөрөнгө оруулагчидтай харилцаа ийм тогтвортой байгаагүй тул эхлээд гэрээний итгэлцлийг сэргээх шаардлагатай.
- Ботсванагийн гол сургамж бол сөрөг талынх: алмазаас хэт хамааралтай байсаар, дүрмээ сахиж чадаагүй жилүүдэд төсөв хурдан доройтсон.
Энэ профайл Баялгийг ард түмэнд тайлангийн хэсэг бөгөөд 12 бүлгийн загварын 6, 7-р бүлэгт төвлөрсөн. Бусад бүлгийн судалгаа үргэлжилж байна.