Орлогын удирдлага
Баялгийг ард түмэнд: Үндэсний баялгийн санд зориулсан дэлхийн шилдэг загварууд
2026.10.31
Монголын баялгийн нээлттэй мэдээллийн сан
Баялаг бүр тоологдоно. Иргэн бүр хувьтай.
Монгол хүн бүр баялгаасаа хувь хүртэж байгаагаа харж чадвал уул уурхай, аж үйлдвэрийн өсөлтийг бүх нийтээрээ дэмжинэ. Бид баялгийн мөнгө хаашаа явж байгааг тоолж, иргэн бүрийг баяжуулах замыг дэлхийн шилдэг туршлагаас санал болгодог.
Яагаад бид үүнийг хийдэг вэ
Монголчууд уул уурхайн эсрэг биш. Баялгаасаа хувь хүртэхгүй байгаагийнхаа эсрэг. Иргэн бүр хувь эзэмшигч гэдгээ харж чадвал шинэ уурхай бүр олон нийтийн дэмжлэгтэй нээгдэнэ.
US$8.6bn
2024 онд нүүрсний экспортоос олсон дээд амжилтын орлого
BTI 2026 ↗27.1%
2022 онд ядуурлын түвшин: баялаг их ч ард иргэдэд хүрэхгүй байна
BTI 2026 ↗710
2020–2022 онд болсон жагсаал, цуглаан: итгэлгүй байдал улс төр болж хувирдаг
BTI 2026 ↗
01 →
Нээлттэй бүртгэл
Ордын орлого, төлбөр бүрийг тоолж, нийтэд ил болгоно.
02 →
Иргэний хувь
Иргэн бүр жил бүр өөрийн хувийг хардаг болно.
03 →
Олон нийтийн итгэл
Итгэл нь шинэ уурхай нээх зөвшөөрөл болно.
04 →
Салбарын тэлэлт
Олон нийт дэмжсэн төсөл хурдан, маргаангүй хэрэгжинэ.
05 ↻
Илүү их баялаг
Орлого өсөх тусам иргэн бүрийн хувь өснө.
Тэгвэл иргэн бүрийн хувь жил бүр өсөж, уул уурхайн дэмжлэг ч мөн хамт өснө.
Онцлох тайлан · Хөрөнгө оруулалтын гэрээ
Гэрээ шударга бол ашиг шударга: томоохон ордын гэрээг бусад улс хэрхэн байгуулсан бэ
Танзани, Индонез, Баруун Австрали, Ботсванагийн туршлагыг Оюу толгойтой харьцуулав
Тайлан |2026.10.31 |9 мин унших
Гол дүгнэлт
- 01Оюу толгой: 2009 оны гэрээгээр төрийн 34% хувь бусдын зээлээр санхүүжсэн бөгөөд зээл ногдол ашгаас өмнө төлөгддөг. 2022 онд 2.4 тэрбум ам.долларын өрийг тэглэж, 2026 онд зээлийн хүүг 2.5 нэгжээр бууруулсан ч ногдол ашиг одоо хүртэл ирээгүй.
- 02Танзани 2019 онд Barrick-тай гурван алтны уурхайд 16%-ийн үнэгүй хувь авч, эдийн засгийн ашгийг 50/50 хувааж, жил бүр тулгаж тэнцүүлэх механизм тохирсон.
- 03Индонез 2018 онд 3.85 тэрбум ам.доллар төлж Freeport-ын 51%-ийг авч, хуучин гэрээг тусгай зөвшөөрлөөр сольж, сунгалтыг дотоодод хайлуулах үйлдвэр барих нөхцөлтэй холбосон.
- 04Баруун Австрали томоохон уурхайн гэрээ бүрийг парламентаар хууль болгон баталж, бүх эхийг нь нийтэд ил байршуулдаг.
Тоон баримт
Тоо бүр улс орны профайл, эх сурвалжтай холбогдсон.
3%
Норвегийн сангаас жилд төсөвт зарцуулж болох хэмжээ: хөрөнгө биш, зөвхөн өгөөж
Норвеги →
US$450m
Чилийн роялтиас жил бүр бүс нутаг, сумдад томьёогоор очдог орлого
Чили →
25% → 50%
Ботсванагийн төрийн компанид ногдох алмазын борлуулалт, 10 жилд
Ботсвана →
US$49
Монгол иргэн бүрийн хадгаламжийн данс дахь дүн (2025 оны 12-р сар)
Монгол Улс →
12 чиглэл
Бүх чиглэл →Улс бүрийг ижил 12 бүлгээр судалдаг тул аль ч хоёр улсыг, мөн Монголыг мөр мөрөөр нь харьцуулж болно.
- 01Хууль, үндсэн хуулийн суурь
- 02Татвар, роялтийн дэглэм
- 03Төрийн оролцоо
- 04Хөрөнгө оруулалтын гэрээ
- 05Компанийн бүтэц, санхүүжилт
- 06Орлогын удирдлага
- 07Ашиг хуваарилалт
- 08Дотоодын оролцоо, боловсруулалт
- 09Газар, ус, байгаль орчин, хаалт
- 10Ил тод байдал, хариуцлага
- 11Дэд бүтэц, тээвэр
- 12Зөвшилцөл, маргаан шийдвэрлэх
Улс орнууд
Бүх улс →Монголыг дэлхийн шилдэг загваруудтай харьцуулна.
Харьцуулалтын суурь
Монгол Улс
Баялгийн сангийн хууль баталж, иргэн бүрт данс нээсэн; зарцуулалтын дүрэм, бие даасан удирдлага шийдэгдээгүй.
Загвар улс
Норвеги
Сангийн хөрөнгийг биш, зөвхөн бодит өгөөжийг (жилд 3 орчим хувь) төсөвт зарцуулдаг.
Загвар улс
Чили
Төсвөө зэсийн урт хугацааны үнээр төлөвлөж, роялтийн 450 сая ам.долларыг жил бүр бүс нутагт томьёогоор хуваарилдаг.
Загвар улс
Ботсвана
De Beers-тэй 50:50 хамтарсан компанитай; борлуулалтын хувиа 25%-аас 50% болгосон ч төрөлжилт дутсан.
Загвар улс
Аляска (АНУ)
Сангийн өгөөжөөс иргэн бүрт жил бүр бэлэн мөнгө олгодог (2026 онд 1,200 ам.доллар); дүн нь улс төржсөн.
Загвар улс
Танзани
Barrick-тай 16%-ийн үнэгүй хувь авч, эдийн засгийн ашгийг 50/50 хувааж, жил бүр тулгадаг.
Загвар улс
Индонез
3.85 тэрбум ам.доллараар Freeport-ын 51%-ийг авч, сунгалтыг дотоодод хайлуулах үйлдвэртэй холбосон.
Загвар улс
Австрали (Баруун Австрали)
Томоохон уурхайн гэрээ бүрийг парламентаар хууль болгон баталж, бүрэн эхийг нь нийтэлдэг.
Бид хэрхэн тусалдаг вэ
Судалгаа, тайлан
Дэлхийн шилдэг загваруудыг Монголтой харьцуулсан тайлан, улс орны профайл. Тоо баримт бүр эх сурвалжтай.
Удирдлагад зориулсан танилцуулга
УИХ-ын гишүүн, яам, аймаг, төрийн өмчит компанийн удирдлагад зориулсан богино, шийдвэрт чиглэсэн танилцуулга.
Бодлогын зөвлөгөө
Хууль, гэрээ, сангийн дүрмийн төсөлд олон улсын туршлагад суурилсан, үе шаттай санал.
Танай байгууллагад танилцуулга хэрэгтэй юу?
Сонирхож буй асуудлаа бичээд илгээгээрэй. Бид хариу өгнө.